Inleiding
Siaalzuurstapelingsziekten zijn zeer zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekten. Met
stofwisseling wordt het omzetten en verwerken van stoffen in ons lichaam bedoeld.
Dat is nodig voor de opbouw van weefsels, zoals spieren, botten en organen en voor
het vrijmaken van energie. De stofwisseling vindt plaats in alle cellen van ons
lichaam, waar enzymen hun werk doen. Als er iets mis is met een enzym, is de
stofwisseling verstoord. Een bepaalde stof kan niet meer worden omgezet en hoopt
zich op in de cel, terwijl het mogelijk belangrijke product te weinig of soms helemaal
niet meer gevormd wordt. Een stof kan zich ophopen ook als het transport van de
stof door een celmembraan verstoord is. De stof is dan ook niet toegankelijk voor
omzetting door een enzym. Deze situatie kan tot min of meer ernstige klachten
leiden. Dit noemen we een stofwisselingsziekte.
Typen van sialurie
De ziekte van Salla wordt gekenmerkt door sialurie (= verhoogd uitscheiding van
siaalzuur in de urine). Er zijn verschillende oorzaken van sialurie, deze staat bekend
als Finse vorm van Sialurie. Patiënten met deze vorm krijgen al klachten op de
kinderleeftijd, maar gaan langzaam achteruit en bereiken allen de volwassen leeftijd.
De levensverwachting met de ziekte van Salla ligt tussen de 50 en 60 jaar.
Er bestaat ook een infantiele vorm van Sialurie (Infantile Sialic Acid Storage
Disorder, ISSD), die veel ernstiger is. Kinderen overlijden hier meestal aan.
Er bestaan ook nog vormen die ernstiger zijn dan de ziekte van Salla, maar milder
dan ISSD.
Daarnaast zijn er nog andere vormen van sialurie, die niet gepaard gaan met een
ziektebeeld.
Achtergrond
De ziekte van Salla werd voor het eerst in 1979 beschreven. De ziekte dankt zijn
naam aan de gemeente Salla in Finland, waar de ziekte voor de eerst werd herkend
en beschreven. De Finse mutatie is een aantal keer gevonden in Belgische
patiënten. De ziekte van Salla is een lysosomale stapelingsziekte, waarbij vrij
siaalzuur opstapelt in de lysosomen. De ziekte wordt ook wel een
siaalzuurstapelingsziekte genoemd.
De infantiele vorm, ISSD, is niet gebonden aan een bepaald volk of ras.
Lysosomale stapelingsziekten
Lysosomen zijn onderdelen in de cellen van een mens. Het zijn in feite de
recyclefabriekjes van de cel, waar moleculen worden afgebroken. Dit zijn oude,
kapotte celonderdelen, of bijvoorbeeld delen van virussen of bacteriën die door het
lichaam zijn vernietigd. In deze lysosomen worden grote moleculen in kleinere
stukken geknipt, waarna ze vervolgens door de cel hergebruikt worden. De
gemiddeld 300 lysosomen in een cel zijn zeer verschillend. Hun vorm is afhankelijk
van welke moleculen ze precies moeten afbreken. Binnen een lysosoom zijn zo’n
tientallen enzymen actief, die elk een specifieke stap in het verknippen van een stof
uitvoeren. Als er een enzym ontbreekt of zijn werk niet goed doet, kan één stap in de
verwerking niet worden uitgevoerd. De stof die verwerkt had moeten worden, hoopt
zich dan op in het lysosoom. Vandaar de naam lysosomale stapelingsziekten: een
ongewenste stof stapelt zich op in het lysosoom.
Dit heeft gevolgen voor de cel en uiteindelijk ook voor de organen en het lichaam.
Stapeling van vrij siaalzuur
Het probleem bij de ziekte van Salla en de infantiele vorm van Sialurie, is niet een
defect van een enzym maar een defect in de siaalzuurtransporter eiwit (sialin) in het
membraan van het lysosoom. Daardoor kan vrij siaalzuur (N-acetyl-neuraminezuur)
het lysosoom niet meer uit en stapelt op. Het gebrek aan recycling van vrij siaalzuur
veroorzaakt op den duur allerlei klachten, doordat een eiwit of vetstof vaak niet
compleet en functioneel is zonder voldoende siaalzuur.
Zeldzaamheid
In België zijn tussen de 3 à 10 patiënten met de ziekte van Salla bekend. Het aantal
ISSD patiënten is onbekend, maar waarschijnlijk kleiner.
Symptomen
Ziekte van Salla
Kinderen met de ziekte van Salla worden normaal geboren. In de eerste maanden
van hun leven krijgen ze ongecontroleerde oogbewegingen, lage spierspanning en
een geestelijke achterstand. De ernstig aangedane kinderen leren niet lopen en
praten, maar de doorsnee patiënt leert wel lopen en praten. Deze kinderen kunnen
normaal gesproken niet naar het reguliere onderwijs. De mentale achteruitgang en
onhandigheid verslechteren rond de tienerleeftijd. De patiënten lopen wankelend, ze
worden spastisch en stijf en ze gaan slechter praten. Soms, met name op oudere
leeftijd zijn er motorische problemen in de aansturing van de bewegingen vanuit de
kleine hersenen (ataxie) en dit kan reden zijn voor minder goed lopen en neiging tot
valpartijen. De helft van de patiënten heeft een groeiachterstand en ziet scheel
(buitenwaarts). Vaak zijn de huid en het haar licht van kleur t.o.v. familie.
Patiënten hebben soms epilepsie (absences) en kenmerkend van deze ziekte is dat
de epilepsie niet erger wordt na verloop van tijd.
ISSD
Babies hebben al snel problemen met hun organen. Soms hebben babies een
waterhoofd. Ook blijven babies achter in de motoriek en verstandelijk ontwikkelen ze
zich nauwelijks. Zij hebben vaak een vergrote lever en vergroot hart. Kinderen
overlijden meestal al op jonge leeftijd. Sommige baby’s met ISSD overlijden nog voor
hun geboorte door ernstige vochtophoping en zwelling van verschillende
lichaamsdelen (foetale hydrops).
Diagnose
Als het vermoeden bestaat dat een patiënt de ziekte van Salla of ISSD heeft, kan de
hoeveelheid siaalzuur in de urine getest worden. De diagnose wordt bevestigd door
de afwijking op te sporen in het DNA in de erfelijke eigenschap voor de
siaalzuurtransporter, het SLC17A5 gen. Om de diagnose te bevestigen is soms
nodig dat het siaalzuur in huidcellen wordt gemeten. Hiervoor wordt een celkweek
gedaan uit een kleine stukje huid.
Het is mogelijk om prenataal onderzoek te laten verrichtten wanneer er eerder een
kind met de ziekte van Salla of ISSD in de familie geboren is. Echter hiervoor,
moeten de erfelijke mutaties in het DNA van de aangedane persoon al bekend zijn.
Deze stap kan ruime tijd in beslag nemen. Er wordt dus geadviseerd, in geval van
kinderwens, om bij de diagnose contact met een Klinisch Genetisch Centrum op te
nemen.
