Inleiding
Pyridoxaal-fosfaat afhankelijke convulsies is een zeldzame, erfelijke
stofwisselingsziekte. Met ‘stofwisseling’ wordt het omzetten en verwerken van stoffen
in ons lichaam bedoeld. Dat is nodig voor de opbouw van weefsels, zoals spieren,
botten en organen en voor het vrijmaken van energie. De stofwisseling vindt plaats in
alle cellen van ons lichaam, waar enzymen hun werk doen. Als er iets mis is met een
enzym, is de stofwisseling verstoord. Een bepaalde stof kan niet meer worden
omgezet en hoopt zich op in de cel, terwijl het mogelijk belangrijke product te weinig
of soms helemaal niet meer gevormd wordt. Deze situatie kan tot milde maar ook tot
ernstige klachten leiden. Dit noemen we een stofwisselingsziekte.
Achtergrond
Pyridoxaal-fosfaat afhankelijke convulsies is een recent ontdekte ziekte. Het lijkt op
pyridoxine-afhankelijke epilepsie. In tegenstelling tot pyridoxine afhankelijke
epilepsie, reageert pyridoxaal-fosfaat afhankelijke epilepsie niet op pyridoxine
(vitamine B6), maar wel op pyridoxaal-fosfaat.
Pyridoxaal-fosfaat en pyridoxine (vitamine B6)
Vitamine B6 is eigenlijk niet één stofje maar een verzamelnaam voor een aantal
verschillende chemische vormen van pyridoxine. Pyridoxaal-fosfaat is er daar eentje
van, namelijk de biologisch actieve vorm van vitamine B6. Pyridoxaal-fosfaat is
betrokken als cofactor (hulpstof) bij meer dan 140 verschillende enzymreacties.
Pyridoxaal-fosfaat is o.a. van belang in de stofwisseling van
de neurotransmitters (stoffen die zorgen voor de signaaloverdracht van zenuwcellen)
dopamine en serotonine.
Pyridoxaal-fosfaat werkt in het lichaam als co-factor (hulpstof) voor heel veel
verschillende enzymen in minstens 100 biochemische reacties. Het is vooral nodig bij
de afbraak en opbouw van aminozuren(bouwstenen van eiwit) en bij de
energiehuishouding in de cellen. Verder reguleert pyridoxaal-fosfaat de werking van
bepaalde hormonen in het lichaam en is een onmisbare stof bij de afweer, de groei,
de bloedaanmaak en in het zenuwstelsel. Vitamine B6 zit van nature o.a. in vlees,
bruin brood, bananen en melk.
Het defecte of ontbrekende enzym
Bij pyridoxaal-fosfaat afhankelijke convulsies is er een tekort aan
het enzym pyridox(am)ine 5’ fosfaat oxidase (PNPO). Twee vormen van vitamine B6
(pyridoxamine-fosfaat en pyridoxine-fosfaat kunnen niet omgezet worden in
pyridoxaal-fosfaat door het tekort aan het enzym PNPO. Wel wordt er via een andere
route nog een beetje pyridoxaal-fosfaat gemaakt in de lever, maar uiteindelijk komt er
minder pyridoxaal-fosfaat in het bloed en in de hersencellen. Dit tekort in de
hersenen leidt er toe dat veel verschillende enzymen daar niet goed kunnen werken
(omdat ze hun co-factor / hulpstof missen), met name ook enzymen die betrokken
zijn bij de aanmaak van neurotransmitters.
Zeldzaamheid
Pyridoxaal-fosfaat afhankelijke convulsies is een erg zeldzame ziekte. Er is niet
bekend hoeveel patiënten er in België zijn. In de wereld literatuur zijn slechts enkele
patiënten beschreven.
Symptomen
Kinderen worden meestal te vroeg geboren en hebben vaak lage Apgar scores en
beademing nodig. De epileptische aanvallen beginnen op de eerste levensdag. De
epilepsie reageert niet op anti-epileptica (medicijnen tegen epilepsie). Kinderen
hebben vaak een te klein hoofd. Hersenschade die ontstaat als gevolg van late
diagnose of behandeling is onomkeerbaar.
Diagnose
Het type epileptische aanvallen en de EEG kenmerken zijn weinig specifiek. In
hersenvocht zijn waarden van de dopamine metaboliet (HVA) en de serotonine
metaboliet (5HIAA) laag en is ook de concentratie van een aantal aminozuren laag.
In de urine kan de stof vanillactaat gemeten worden, maar het is nog niet duidelijk of
en hoe betrouwbaar deze waarde is bij zuigelingen met epilepsie. Er kan gekeken
worden naar afwijkingen op het PNPO gen.
