Inleiding
LTBL is een zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekte. Met ‘stofwisseling’ wordt het omzetten
en verwerken van stoffen in ons lichaam bedoeld. Dat is nodig voor de opbouw van
weefsels, zoals spieren, botten en organen en voor het vrijmaken van energie. De
stofwisseling vindt plaats in alle cellen van ons lichaam, waar enzymen hun werk doen. Als er
iets mis is met een enzym, is de stofwisseling verstoord. Een bepaalde stof kan niet meer
worden omgezet en hoopt zich op in de cel, terwijl het mogelijk belangrijke product te
weinig of soms helemaal niet meer gevormd wordt. Deze situatie kan tot min of meer
ernstige klachten leiden. Dit noemen we een stofwisselingsziekte.
Achtergrond
LTBL staat voor Leukoencephalopathy with thalamus and brainstem involvement and high
lactate. Dit betekent in het Nederlands: Een aandoening van de witte stof in de hersenen
met betrokkenheid van de thalamus en hersenstam en hoog melkzuurgehalte in de
afwijkende witte stof. De ziekte werd voor het eerst beschreven in 2012.
LTBL is een aandoening die de hersenen aantast en hoort tot de groep van genetische
aandoeningen die leukodystrofie genoemd worden.
Wittestofziekten zijn alle ziekten die uitsluitend of voornamelijk de witte stof van de
hersenen en het ruggenmerg raken. Deze kunnen zowel erfelijk als verworven zijn. De witte
stof vormt de bedrading van de hersenen, de vezels die de verschillende delen van de
hersenen met elkaar, met het ruggenmerg en met de rest van het lichaam verbinden. De
witte kleur wordt veroorzaakt door myeline, een vetachtig stofje dat om de vezels zit.
Afwijkingen aan de witte stof leiden vooral tot motorische problemen, zoals moeite met
lopen of niet meer kunnen spreken. Wittestofziekten hebben heel veel verschillende
oorzaken, o.a. lysosomale enzym deficiënties, mitochondriële ziekten en peroxisomale
defecten.
Leukodystrofie is een verzamelnaam van een groep zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekten,
die de witte stof van de hersenen treffen. Iedere leukodystrofie wordt veroorzaakt door een
specifieke genafwijking, die leidt tot een abnormale ontwikkeling of afbraak van de witte
stof in de hersenen. Dat leidt tot verschillende neurologische problemen.
Het defecte enzym bij LTBL
Bij LTBL worden de mutaties veroorzaakt in het EARS2-gen. Dit gen geeft ‘instructies’ voor
het maken van het enzym mitochondriaal glutamyl-tRNA-synthetase. Dit enzym speelt een
belangrijke rol bij het toevoegen van aminozuur glutamaat op de juiste plaats in de
mitochondriale eiwitten. Mutaties in het EARS2-gen verlagen waarschijnlijk de hoeveelheid
van mitochondriaal glutamyl-tRNA-synthetase-eiwit, wat de toevoeging van glutamaat aan
mitochondriale eiwitten belemmert. Hoe de verlaging van het enzym de hersenregio’s
precies beïnvloedt, waardoor LTBL wordt veroorzaakt, is nog onduidelijk.
Zeldzaamheid
LTBL is een zeer zeldzame aandoening. Hoe groot de kans is dat iemand deze ziekte krijgt, is
nog onbekend. Op dit moment zijn er in de medische literatuur wereldwijd minstens 19
gevallen beschreven.
Symptomen
De ernst van de aandoening varieert van ernstig tot mild.
Ernstige vorm
Bij patiënten met een ernstige vorm beginnen de klachten kort na de geboorte. Deze
kinderen hebben meestal een vertraagde ontwikkeling op verstandelijk en motorisch gebied,
denk aan lage spierspanning, spierzwakte, onwillekeurige spiertrekkingen, spasticiteit en
epileptische aanvallen. Sommige van deze kinderen hebben extreem hoge niveaus van
lactaatacidose, dus een overmaat aan melkzuur, in het lichaam. Dit kan ernstige
ademhalingsproblemen en onregelmatige hartslag veroorzaken. Ook kan leverfalen
optreden. Deze ernstige vorm is extreem zeldzaam.
Bij kinderen met de ernstige vorm van LTBL verbeteren de symptomen niet en kunnen
levensbedreigend zijn.
Er zijn ook kinderen beschreven bij wie de ziekte al voor de geboorte optrad. Ook deze
kinderen zijn zeer ernstig gehandicapt.
Milde vorm
Patiënten met een milde vorm krijgen, in de meeste gevallen, in de tweede helft van het
eerste levensjaar de eerste symptomen van de ziekte. De meest voorkomende kenmerken
zijn het verlies van verstandelijke vermogens en motoriek, spierstijfheid en extreme
prikkelbaarheid. Ook bij de milde vorm kunnen epileptische aanvallen voorkomen.
Een opvallend verschil met de ernstige vorm van LTBL: bij de milde vorm treedt na een of
meerdere jaren verbetering in. Patiënten krijgen weer wat van hun psycho motorische
vermogens terug en krijgen minder epileptische aanvallen of de aanvallen verdwijnen zelfs.
Bij sommige patiënten blijven er serieuze neurologische restverschijnselen, maar sommige
kinderen herstellen bijna helemaal. Er is nog niet beschreven dat een kind in tweede
instantie nog een keer achteruit kan gaan. De ziekte is nog maar kort bekend en niemand
weet of dat nooit kan gebeuren.
Diagnose
Een belangrijk kenmerk bij LTBL zijn duidelijke veranderingen in de hersenen. Deze
veranderingen kunnen met een MRI worden waargenomen. De afwijkingen worden meestal
in de witte stof van de grote en kleine hersenen gevonden en in de thalamus.
Ook hebben de meeste getroffen personen een hoog gehalte melkzuur in de hersenen en
vaak ook elders in het lichaam.
