Inleiding
Guanidinoacetaatmethyltransferase (GAMT) deficiëntie is een erfelijke
stofwisselingsziekte. Met ’stofwisseling‘ wordt het omzetten en verwerken van stoffen
in ons lichaam bedoeld. Dat is nodig voor de opbouw van weefsels, zoals spieren
botten en organen, en voor het vrijmaken van energie. De stofwisseling vindt plaats
in alle cellen van ons lichaam, waar enzymen hun werk doen. Als er iets mis is met
een enzym, is de stofwisseling verstoord. Een stof kan niet meer worden omgezet of
getransporteerd en hoopt zich op in de cel.en/of een stof wordt niet gemaakt en er
ontstaat te kort aan die stof. Als dit tot klachten leidt, noemen we het een
stofwisselingsziekte.
Creatine
GAMT deficiëntie is een ziekte van de creatinevorming. Creatine speelt een
belangrijke rol bij het opslaan van energie in cellen en bij het verplaatsen van energie
binnen de cellen. Creatine zit in bepaalde voedingsmiddelen, maar je lichaam maakt
ook zelf creatine. Dat doet je lichaam in twee stappen (zie fig. 1): 1) In de nieren
worden de aminozuren arginine en glycine omgezet in guanidinoacetaat (GAA); 2) In
de lever zet het enzym guanidinoacetaatmethyltransferase (GAMT) GAA om in
creatine. Vervolgens wordt creatine door het lichaam verspreid. Vooral in de spieren
en hersenen speelt creatine een belangrijke rol.
+glycine
Figuur 1: omzetting van arginine naar creatine
Het defecte enzym
Bij GAMT deficiëntie werkt het enzym GAMT niet. Patiënten met een GAMT
deficiëntie kunnen GAA dus niet omzetten in creatine. Hierdoor is er te weinig
creatine en teveel GAA in het lichaam. Creatine is vooral essentieel voor een goede
hersenwerking. Een tekort aan creatine leidt tot schade aan de hersenen en het
zenuwstelsel. Daarnaast zorgt het teveel GAA ook dat de hersenen minder goed
werken. Het is dus belangrijk om zo snel mogelijk te behandelen om zoveel mogelijk
schade te voorkomen.
Zeldzaam
GAMT deficiëntie is erg zeldzaam. Tot nu toe zijn wereldwijd ongeveer 50 patiënten
met GAMT deficiëntie beschreven. In 1994 werd voor het eerst een patiënt met
GAMT deficiëntie beschreven.
Symptomen
De meest voorkomende symptomen bij patiënten met GAMT deficiëntie zijn
verstandelijke achterstand, epilepsie en gedragsproblemen, zoals autistische
kenmerken en hyperactiviteit. Ook krijgt de helft van de patiënten last van
bewegingsstoornissen. Die ontstaan vaak al op jonge leeftijd, maar patiënten kunnen
ze ook op latere leeftijd pas ontwikkelen.
Diagnose
Patiënten met een GAMT deficiëntie hebben een te kort aan creatine en een te veel
aan GAA in bloed, urine en hersenvocht zitten. Als de arts een patiënt verdenkt van
een GAMT deficiëntie laat hij vaak eerst in het laboratorium bloed en urine
onderzoeken op de hoeveelheid creatine en GAA. Als hierin aanwijzingen gevonden
worden voor GAMT deficiëntie, zijn er drie mogelijke vervolgonderzoeken. Artsen
kunnen de hoeveelheid creatine in de hersenen meten met een speciaal
soort MRI (MRS). Daarnaast kunnen laboranten in huidcellen of witte bloedcellen
bepalen hoe goed het enzym GAMT werkt. Een ander mogelijk onderzoek is DNA
onderzoek. Laboranten kunnen onderzoeken of een patiënt een mutatie in het
GAMT-gen heeft.
Prenatale diagnostiek
Prenatale diagnostiek is mogelijk als bekend is dat beide ouders drager zijn van een
mutatie in het GAMT gen. Er wordt dan DNA-onderzoek verricht in een vlokkentest
die verricht kan worden vanaf 11 weken zwangerschapsduur.
